Islandia – Informator praktyczny

Wyjazd/pobyt
Obywatele RP korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach EOG. Z uwagi na przynależność Polski i Islandii do strefy Schengen zniesiono regularną kontrolę dokumentów uprawniających do podróży na granicach lądowych i morskich. Stan ten nie zwalnia jednak obywateli polskich z obowiązku posiadania ważnego paszportu lub dowodu osobistego, który na życzenie odpowiednich władz należy okazać.
Obywatele polscy mogą przebywać na terenie Islandii bez konieczności posiadania zezwolenia na pobyt i rejestracji do 3 miesięcy. Podjęcie pracy, studiów, prowadzenie działalności lub przedłużenie pobytu (powyżej 90 dni) wiąże się z obowiązkiem dokonania rejestracji w Narodowym Rejestrze: www.skra.is.
Nie ma obowiązku meldunkowego w przypadku pobytu turystycznego.
Warto pamiętać o praktyce: przy wynajmie auta, zakwaterowaniu, płatnych parkingach i usługach online często wymagane są dane z dokumentu tożsamości (oraz karta płatnicza). Na Islandii w powszechnym użyciu jest płatność bezgotówkowa, a gotówka bywa przyjmowana rzadziej niż w krajach Europy kontynentalnej.

Historia
Islandia to nie jest kraj, który „powstał”. Islandia została wyciągnięta z oceanu przez ogień i wiatr, a ludzie pojawili się tu dopiero wtedy, gdy ziemia zdążyła trochę ostygnąć. W IX wieku na wyspę zaczęli docierać norwescy wikingowie, uciekający przed władzą królów i szukający miejsca, gdzie można żyć po swojemu, na własnych zasadach. Przywieźli ze sobą język, prawo i zwyczaj wspólnego decydowania o sprawach wspólnoty, tworząc Althing – jeden z najstarszych parlamentów świata, który zbiera się nieprzerwanie od ponad tysiąca lat. To właśnie wtedy Islandia stała się społeczeństwem opartym nie na murach i zamkach, ale na umowie, słowie i prawie, wypowiadanym pod gołym niebem.
Przez wieki Islandczycy żyli na granicy możliwości, balansując między wulkanami, lodowcami i północnym Atlantykiem. Wybuchy wulkanów niszczyły całe osady, zimy potrafiły trwać niemal bez końca, a głód był realnym zagrożeniem. Mimo to wyspa przetrwała, zachowując język niemal niezmieniony od czasów wikingów i tworząc sagę – literacką kronikę własnego istnienia. Kiedy Islandia znalazła się pod panowaniem norweskim, a potem duńskim, jej los na długo został przypisany do decyzji podejmowanych daleko poza wyspą, jednak lokalna tożsamość nigdy się nie rozpłynęła. Tutaj wciąż wierzono, że ziemia żyje, a światło i ciemność mają znaczenie większe niż kalendarz.
W XX wieku Islandia powoli wychodziła z izolacji. Po II wojnie światowej, w której odegrała strategiczną rolę na mapie Atlantyku, stała się w pełni niepodległym państwem, opartym na rybołówstwie, energii geotermalnej i coraz śmielszym otwarciu na świat. To wtedy zaczęły powstawać drogi, mosty i lotniska, które połączyły surowe wnętrze wyspy z resztą Europy. Dziś Islandia jest jednym z najlepiej zorganizowanych krajów północy, a jednocześnie jednym z najbardziej pierwotnych w odbiorze – krajem, w którym cywilizacja wciąż wydaje się gościem, a nie gospodarzem.
I właśnie ta mieszanka sprawia, że historia Islandii wciąż jest odczuwalna w codziennym krajobrazie. Kamienne kościółki stoją na tle czarnych pól lawy, farmy trzymają się wiatru, a nocne niebo rozświetlają zorze polarne dokładnie tam, gdzie przed wiekami stali pierwsi osadnicy. To nie jest historia zamknięta w muzeach. To historia, która idzie razem z wiatrem, parą z gorących źródeł i ciszą, jaka zapada nad wyspą, gdy gaśnie ostatnie światło dnia. Islandia nie opowiada swojej przeszłości – ona ją po prostu pokazuje.
W ostatnich latach wyspa stała się jednym z najpopularniejszych kierunków turystycznych Europy, co przełożyło się na rozbudowę infrastruktury, ale też na większą liczbę płatnych parkingów, bardziej rygorystyczne podejście do ochrony przyrody oraz częstsze kontrole w miejscach najbardziej odwiedzanych. To nadal Islandia „dzika”, ale coraz lepiej zorganizowana – a dla turysty oznacza to jedno: warto czytać znaki, komunikaty i zasady w terenie, bo są tu traktowane bardzo serio.

Bezpieczeństwo
Islandia jest krajem bezpiecznym, w którym nie istnieje szczególne zagrożenie przestępczością. Największym ryzykiem są zjawiska naturalne i warunki terenowe: gwałtowne zmiany pogody, silny wiatr, oblodzenia, wezbrania rzek, strefy geotermalne, klify i fale przybrzeżne. Należy bezwzględnie stosować się do ostrzeżeń, tablic i zamknięć szlaków/drogowych. W całym kraju działa numer alarmowy 112. Przy planowaniu wyjazdów w interior lub na trasy górskie warto korzystać z oficjalnych komunikatów bezpieczeństwa: safetravel.is.

Zdrowie
W Islandii nie ma szczególnych zagrożeń sanitarno-epidemiologicznych. Szczepienia przed przyjazdem nie są obowiązkowe. Obywatele RP objęci systemem ubezpieczenia (NFZ) w kraju mają zagwarantowany dostęp do pomocy medycznej na terenie Islandii w nagłych przypadkach na takich samych zasadach jak osoby objęte islandzkim systemem ubezpieczenia zdrowotnego – po okazaniu Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ). EKUZ uprawnia tylko do korzystania z podstawowych usług medycznych, dlatego wyjeżdżającym do Islandii zaleca się wykupienie dodatkowych ubezpieczeń, które w razie konieczności pokryją koszty leczenia w szerszym zakresie, ewentualne następstwa nieszczęśliwych wypadków oraz transport chorego do kraju. Szczegółowe informacje o EKUZ zamieszczone są na stronach internetowych NFZ: www.nfz.gov.pl
W Islandii uzyskanie porady medycznej związane jest z opłaceniem tzw. udziału własnego (opłata zryczałtowana niepodlegająca refundacji). Dotyczy to również osób objętych islandzkim systemem ubezpieczenia. Koszty leczenia w Islandii dla osoby nieubezpieczonej są bardzo wysokie.
W praktyce zaleca się ubezpieczenie obejmujące także aktywności terenowe (trekking, jaskinie lodowe, skutery śnieżne, rejsy) oraz odpowiedzialność cywilną. Warto mieć podstawowy zestaw „apteczny” na drogę (plastry, opatrunki, coś na ból i przeziębienie), bo poza większymi miejscowościami dostępność aptek bywa ograniczona, a dojazdy – długie.

Podróżowanie po kraju
Nie ma formalnych ograniczeń w podróżowaniu. Należy jednak pamiętać o surowości klimatu, bardzo dużych odległościach między obszarami zamieszkałymi oraz gwałtownych zmianach warunków atmosferycznych niezależnie od pory roku. Na Islandii „dobra pogoda” potrafi skończyć się w kilkanaście minut, a wiatr bywa na tyle silny, że potrafi uszkodzić drzwi samochodu przy nieostrożnym otwieraniu.
W Islandii jest wiele dróg nieutwardzonych, szutrowych, często bardzo wąskich (na szerokość jednego samochodu), dotyczy to również mostów. Zalecana jest daleko idąca ostrożność podczas jazdy samochodem, szczególnie w deszczu, we mgle i na odcinkach z luźnym szutrem. Drogi w górach w środkowej części Islandii mają nawierzchnię szutrową, nieutwardzoną.
Wiele dróg w górach (drogi typu F) jest otwartych tylko w okresie letnim. Do poruszania się po nich niezbędny jest samochód terenowy z napędem na cztery koła i wysokim zawieszeniem. Zalecana jest jazda w grupach (dwa, trzy samochody) oraz unikanie samotnych przejazdów w interior. Przed planowaną podróżą w rejonach górskich należy zapoznać się z informacją o stanie dróg na stronach Urzędu Drogowego: www.road.is oraz serwisu ruchu drogowego: umferdin.is.
Obowiązują wysokie mandaty za przekroczenie prędkości oraz tzw. jazdę "off-road" poza wyznaczonymi miejscami. Zakaz off-road jest egzekwowany bardzo surowo z uwagi na ochronę przyrody – ślady kół potrafią utrzymywać się w islandzkim krajobrazie przez wiele lat.

Informacje dla kierowców
Podczas pobytu o charakterze turystycznym honorowane jest polskie prawo jazdy (maksymalnie przez 6 miesięcy). Obowiązkowe jest używanie świateł mijania przez cały rok i używanie pasów bezpieczeństwa na wszystkich siedzeniach pojazdu. Dzieci (dotyczy to również niemowląt) przewożone są w specjalnych fotelikach.
W okresie zimowym bezwzględnie wymagane są opony zimowe, a w szczególnie trudnym terenie również łańcuchy. Dopuszczalna prędkość na obszarze zabudowanym wynosi 50 km/godz., 80 km/godz. na drogach o nawierzchni szutrowej poza obszarem zabudowanym i 90 km/godz. na drogach asfaltowych poza obszarem zabudowanym. Islandzkie prawo zabrania jazdy samochodem poza wyznaczonymi drogami.
Kierowcy oraz podróżni są proszeni o monitorowanie warunków pogodowych na stronach www.vedur.is oraz warunków na drogach na stronie www.road.is (oraz mapie zamknięć umferdin.is). Przy planowaniu przejazdów w interior lub na odcinki oddalone od zabudowań warto tankować „z zapasem” i nie dopuszczać do jazdy na rezerwie – stacje paliw potrafią być rzadko rozmieszczone, a pogoda może wydłużyć trasę.

Inne informacje
● Mimo że urzędowym językiem jest islandzki, praktycznie każdy Islandczyk bardzo dobrze mówi po angielsku. W wielu miejscach spotyka się też język polski – zarówno w usługach, jak i wśród pracowników branży turystycznej.
● Na Islandii mieszka około 350 000 osób, z czego około 130 000 w stolicy Reykjaviku. Ocenia się, że Polaków jest około 25 000, a nieoficjalnie mówi się nawet o 30 000 – co w praktyce przekłada się na łatwość porozumienia w wielu miejscach.
● Islandia jest droga, szczególnie jeśli chodzi o usługi (hotele, restauracje, wynajem samochodów). Tańsze zakupy spożywcze najczęściej robi się w sieciach takich jak Bónus czy Krónan. Warto pamiętać o ograniczeniach celnych dotyczących żywności – zwłaszcza produktów mięsnych i nabiału spoza EOG.
● Pogoda na Islandii jest bardzo zmienna. Istnieje słynne powiedzenie: „Jeśli nie podoba Ci się pogoda, poczekaj 5 minut”. Bardzo częste są też silne wiatry – potrafiące dosłownie „wyrwać” drzwi auta z rąk. Zalecenie praktyczne: drzwi zawsze otwieramy pod wiatr ostrożnie i trzymamy mocno, szczególnie przy parkingach na klifach i na otwartych przestrzeniach.
● Na Islandii wodę pije się z kranu. W sklepach znajdziecie oczywiście wodę butelkowaną, ale często jest to raczej „płatność za wygodę” niż realna potrzeba. Islandczycy lubią swoje hot-dogi i (tak, to prawda) Coca Colę. Na niektórych stacjach benzynowych kawa bywa dostępna w formie samoobsługowej, choć nie wszędzie i nie zawsze.
● Islandia to kraj wielkich pustych przestrzeni. Z każdym rokiem pojawia się coraz więcej płatnych parkingów dla turystów – szczególnie w najpopularniejszych punktach widokowych. Warto mieć kartę płatniczą i liczyć się z opłatami nawet tam, gdzie „jeszcze niedawno było za darmo”.
● Kraj jest wyjątkowo bezpieczny, a policjanta najczęściej zobaczycie w okolicach stolicy lub przy kontrolach prędkości. Limity prędkości obowiązują bezwzględnie, a mandaty są dotkliwe.
● Główną drogą Islandii jest słynna „1” (Ring Road), która okrąża wyspę. Duża część atrakcji leży przy samej trasie lub w niewielkiej odległości od niej, ale nie oznacza to łatwej logistyki – dojazdy potrafią zająć wiele godzin.
● Jedną z największych atrakcji Islandii jest zorza. Pamiętajmy tylko, że nie zobaczymy jej w miesiącach przesilenia letniego, ponieważ Słońce w tym czasie ledwo chowa się pod horyzontem. Maj, czerwiec i lipiec to miesiące z białymi nocami. Najlepiej po zorze udać się na przełomie marca/kwietnia lub września i października. Jadąc w listopadzie, grudniu i styczniu bywa odwrotnie: większość dnia to noc lub Słońce pojawia się nisko nad horyzontem. O tym jak fotografować zorzę poczytasz w naszym artykule.
● Największe atrakcje Islandii są bezpłatne z kilkoma wyjątkami. Płatne są m.in. Blue Lagoon, część wycieczek do jaskiń lodowych, wybrane atrakcje „specjalne” (amfibie, loty helikopterem itp.), a coraz częściej również parkingi w rejonach najpopularniejszych punktów.

Pogoda
Linki do stron z prognozami i informacjami o pogodzie
Zachmurzenie nad Islandią - en.vedur.is/weather/forecasts/cloudcover/
Prognoza zorzy (oficjalna, z zachmurzeniem) - en.vedur.is/weather/forecasts/aurora/
Meteoblue dla Selfossu - www.meteoblue.com/en/weather/forecast/multimodel/selfoss_iceland_3413604?fcstlength=168
Yr.no - www.yr.no/sted/Island/Su%C3%B0urland/Selfoss/time_for_time.html

Aktywność geologiczna i trzęsienia ziemi
Islandia jest wyjątkowa i szczególnie interesująca dla geologów. Leży na rozbieżnej granicy między płytą euroazjatycką i północnoamerykańską. Wyspa po raz pierwszy pojawiła się na powierzchni oceanu około 16 do 18 milionów lat temu. Wynikiem dużej aktywności geologicznej są częste, zwykle słabe trzęsienia ziemi oraz okresowe wzmożenia aktywności wulkanicznej.
Oficjalne dane i mapy sejsmiczne: en.vedur.is/earthquakes-and-volcanism/earthquakes
Dodatkowe linki (serwisy zewnętrzne): earthquakes.volcanodiscovery.com/?L=28 – www.volcanodiscovery.com/earthquakes/today.html

Kamery na żywo
Þingvellir: www.livefromiceland.is/webcams/thingvellir
Akureyri: www.livefromiceland.is/webcams/akureyri
Reykjavík: www.livefromiceland.is/webcams/reykjavikurtjorn
Jökulsárlón: www.livefromiceland.is/webcams/jokulsarlon
Hekla: www.livefromiceland.is/webcams/hekla

Cło
Islandia nie jest w pełni objęta unijną unią celną, dlatego obowiązują tu inne niż w UE przepisy dotyczące wwozu towarów przez turystów. Bez cła i innych podatków można wwieźć do Islandii, oprócz rzeczy osobistych potrzebnych na czas podróży, m.in. żywność do 10 kg o wartości zakupu nieprzekraczającej 25 000 ISK (z zastrzeżeniem ograniczeń dla części produktów). Oficjalne informacje celne: www.skatturinn.is
W praktyce ograniczenia dotyczą szczególnie produktów mięsnych i nabiału oraz żywności pochodzenia zwierzęcego – zasady zależą od kraju pochodzenia i mogą się różnić, dlatego warto sprawdzić aktualne wytyczne przed wylotem.
Napoje alkoholowe można wwieźć w następujących kombinacjach:
● 1 litr alkoholu o zawartości alkoholu powyżej 21% oraz 1 litr wina oraz 6 litrów piwa, lub
● 1 litr alkoholu o zawartości alkoholu powyżej 21% oraz 9 litrów piwa, lub
● 1,5 litra wina i 9 litrów piwa, lub
● 3 litra wina i 6 litrów piwa, lub
● 12 litrów piwa.
● 200 szt. papierosów lub 250 g innych wyrobów tytoniowych.
Uwaga: napoje alkoholowe mogą wwozić osoby, które ukończyły 20 rok życia, wyroby tytoniowe i papierosy osoby, które ukończyły 18 rok życia.
Przedmioty, których wwóz podlega ograniczeniom lub wymaga posiadania pozwolenia:
● telefony i inne wyposażenie telekomunikacyjne (nie dotyczy telefonów komórkowych GSM posiadających naklejkę CE lub jednego telefonu komórkowego GSM nieposiadającego naklejki CE);
● dozwolony jest wwóz sprzętu i odzieży wędkarskiej oraz sprzętu i odzieży do jazdy konnej wcześniej używanego poza terenem Islandii (za wyjątkiem skórzanych siodeł, uzd, uździenic i batów/palcatów), pod warunkiem przedstawienia organom celnym zaświadczenia upoważnionych służb innych państw o wykonanej dezynfekcji. W przypadku nieposiadania stosownego zaświadczenia, przedmioty te będzie można wwieźć po dokonaniu uprzedniej dezynfekcji na koszt ich posiadacza);
● broń i amunicja (wwożenie tego typu przedmiotów jest dozwolone na podstawie pozwolenia wydanego przez właściwy organ islandzkiej policji). Posiadacz europejskiego pozwolenia na broń może bez odrębnego pozwolenia wwieźć broń wyszczególnioną w tym dokumencie, o ile planowany pobyt w Islandii nie przekracza trzech miesięcy;
● zwierzęta domowe (wwóz jest możliwy tylko na podstawie pozwolenia wydanego przez MAST, islandzki urząd sanitarno-weterynaryjny, które jednocześnie obliguje do odbycia kwarantanny);
● dozwolony jest wwóz przez podróżnego niezbędnych lekarstw, w ilości wystarczającej na okres do 100 dni.
Funkcjonariusz służby celnej może zażądać okazania stosownego zaświadczenia lekarskiego, stwierdzającego konieczność stosowania danych lekarstw.

Przepisy prawne
Policja i służby celne w Islandii mają bardzo szeroki zakres uprawnień. W szczególności uprawnione są do kontrolowania pojazdów i osób nie tylko na przejściach granicznych, ale również na terenie całego kraju i w każdej sytuacji. Noszenie w miejscu publicznym noża lub ostrego narzędzia o długości ostrza ponad 7 cm jest traktowane przez policję na równi z posiadaniem broni. W związku z tym na jego posiadanie wymagane jest specjalne zezwolenie miejscowych władz. W przypadku konfliktu z prawem karnym i zatrzymania przez policję każdy cudzoziemiec ma prawo do tłumacza i (zgodnie z lokalnymi zasadami postępowania) pomocy prawnej.

Inne przydatne informacje
● Działa zintegrowany system alarmowy policji, pogotowia ratunkowego i straży pożarnej. Numer telefonu – 112.
● Aktualne informacje (w tym komunikaty bezpieczeństwa) warto śledzić na stronach: safetravel.is, www.road.is, umferdin.is oraz en.vedur.is.
● Prowadzona w języku polskim strona internetowa www.informacje.is publikuje bieżące informacje dotyczące Islandii.

Zorza polarna
To największa dla nas atrakcja tego kraju i główny cel naszych wypraw.
Przeczytaj nasz poradnik: "Jak fotografować zorzę?";
Oficjalna prognoza zorzy i zachmurzenia (Islandzki Instytut Meteorologiczny): en.vedur.is/weather/forecasts/aurora/